تبلیغات
لیـــــــــــــــراوی - تنگلوشی و روستای باباحسنی

تنگلوشی و روستای باباحسنی

شنبه 9 تیر 1397 10:03 ق.ظنویسنده : علیرضا خلیفه زاده

 
یکی از خانواده های مهاجر در روستای باباحسنی جنوبی در بلوک لیراوی شهرستان دیلم نام خانوادگی تنگلوشی داشتند و به دلیل استبعاد معنا آنها تنگلوشی را به شکوهی تغییر دادند
 تصورم این بود تنگلوش اسم مکان اولیه مهاجرت آنها می باشد  اما امروز دیدم که تنگلوش معنای جالبی دارد و حتا خاقانی و نظامی هم در شعر از آن استفاده کرده اند ، بار دیگر به عقیده رسیدم که کسانی که شناسنامه می داده اند عجب آدمهای با سوادی بوده اند و اطلاعات گسترده ای داشته اند حالا از جلد 5 لغت نامه دهخدا تنگلوشی را مرور کنیم : 


تنگلوش.

[تَ گَ] (اِخ) تنگلوشا. (فرهنگ رشیدی) (انجمن آرا) (آنندراج) (شرفنامهء منیری). نام کتاب لوشای حکیم رومی است و صنایع و بدایع این کتاب در برابر صنایع و بدایع ارتنگ مانی نقاش است، و همچنانکه کتاب مانی را ارتنگ خوانند این کتاب را تنگ نامند. و بعضی گویند علم خانهء رومیان است در صورتگری و صنایع و بدایع نقاشی، و این در مقابل نگارخانهء چینی باشد. و بعضی گویند نام حکیمی است بابلی. (برهان). رجوع به تنگلوشا شود.

تنگلوشا.

[تَ گَ] (اِخ) بمعنی تنگلوش است که کتاب و صفحهء لوشای حکیم باشد، چه تنگ بمعنی صفحه(1) و لوشا نام حکیمی است رومی و بعضی گویند بابلی بوده و او صاحب علم کیمیا و سیمیا و تکسیر است و در صنایع و بدایع نقاشی و مصوِّری ثانیِ مانی بوده است، چنانکه کتاب مانی را ارتنگ می خوانند کتاب او را تنگ می گویند. و بعضی گفته اند تنگلوشا و ارتنگ نام دو کتاب است. و نام علم خانهء رومیان هم هست در نقاشی و صورتگری، و با ثانی مثلثه هم آمده است. (برهان). کتابی که لوشای حکیم صورتها و نقشها و اسلیمی خطائیها و گره بندیها و سایر صنایع و بدایع تصویر و نقاشی که خود اختراع کرده بود در آن ثبت نمود، و این کتاب در برابر ارتنگ مانی است و همچنانکه مانی سرآمد نقاشان چین بوده او سرآمد مصوِّران روم بوده و کارنامهء نقاشان چین را ارتنگ و کارنامهء نقاشان روم را تنگ نامند. (فرهنگ رشیدی) (از فرهنگ جهانگیری) (از انجمن آرا) (از آنندراج). بعضی آنرا از اهل روم دانسته اند و چنان نیست، اصح آنکه

تنگ لوش از اهل بابل و معاصر ضحاک و بر ملت صابئین و صاحب کتاب وجوه و حدود بوده است... (انجمن آرا) (آنندراج). محمد معین در حاشیهء برهان آرد: 
تنگلوشای بابلی تألیف توکروس(2) یونانی بوده که ظاهراً در عهد انوشیروان از یونانی به پهلوی و کمی بعد، از پهلوی به زبان آرامی ترجمه شده و این نسخهء آرامی در دست مؤلفان اسلامی بوده است. بقول نالینو در کتاب علم الفلک، این کتاب که ظاهراً در قرن دوم هجری از زبان پهلوی به عربی ترجمه شده در بین منجمان اسلام معروف بود. و در تاریخ الحکماء قفطی آمده: «در دست مردم مشهور است» و علاوه بر اقتباسات و اقتطافاتی که در کتب عربی از آن دیده میشود قسمتهایی از آن در طی کتاب ابومعشر بلخی بنام المدخل الکبیر، که در سال 1160 اسکندری (224 - 275 ه . ق.) تألیف شده بدست ما رسیده و آن در فصل اول از مقالهء ششم آن کتاب است و عین این فصل را یعنی متن عربی آن را، بل در کتاب خود درج کرده و با آنچه از اصل یونانی کتاب توکروس بدست آمده تطبیق نموده است(3)، درنتیجه معلوم شده که
 این تنگلوشای بابلی مسلماً همان تکروس یونانی بوده که ظاهراً در نیمهء دوم قرن اول میلادی کتاب خود را به یونانی نوشته و بعدها به پهلوی ترجمه شده بوده و حتی در کتاب «بزیدج» (ویزیدک) پهلوی... از آن کتاب منقولاتی بوده است. در موقع ترجمهء کتاب توکروس از پهلوی به عربی که به «کتاب الوجوه و الحدود» معروف شده، به علت اغتشاش خط که قابل همه گونه تصحیف است اسم مؤلف که به پهلوی نوشته می شده به تنگلوش و تنگلوشا (تینکلوش، تینکلوس، طینفروس) تبدیل شده و نسبت بابلی بدان داده شده است (گاهی نسبت قوفانی هم هست که منسوب به قوف باشد که اکنون به عقرقوف معروف است). موضوع این کتاب صور نجومی (غیر از صور چهل وهشت گانهء معروف بطلمیوس) و دلالت طلوع آنها در افق شهری در موقع طلوع وجهی از وجوه دوازده گانه بر حوادث حیات مولود است که آنرا در بعض کتب عربی صور درجات فلک نامیده اند و به یونانی پاراناته لونتا(4) گویند. در کتاب ابومعشر صور وجوه برطبق عقیدهء یونان (مقصود بطلمیوس است) و عقیدهء هندوان و عقیدهء ایرانیان شرح داده شده و غالباً عقیدهء ایرانی از تنگلوشا نقل شده و اسامی فارسی آن صورتها نیز ثبت گردیده است. از این آثار استنباط می شود که ظاهراً این کتاب نیز ترجمهء صِرف از یونانی نبوده بلکه کتاب یونانی تا حدی به قالب ایرانی ریخته و مطالب ایرانی در آن داخل شده بود. کتابی که منسوب به تنگلوشا و ترجمهء ابن وحشیه است و اکنون بعضی نسخه های نادر از آن در یکی از کتابخانه های شخصی تهران نیز هست به اسم «صور الدرج و الحکم علیها فیما تدل علیه من طوالع المولودین لتنکلوشا البابلی القوفانی بترجمه ابن وحشیه»، بنابر تحقیقات نالینو بکلی مجعول است و هیچگونه ارتباطی با تنکلوس (توکروس حقیقی) ندارد و اص مطالب آن بی معنی و ساختگی است و از کتاب اصلی یعنی ترجمهء عربی از پهلوی خبری نیست و ظاهراً از میان رفته است. (از گاه شماری تقی زاده صص317-319) (علم الفلک،تاریخه عند العرب فی القرون الوسطی، نالینو چ روم 1911 م. ص202) :

بنام قیصران سازم تصانیف

به از ارتنگ چین و تنگلوشا.خاقانی.

       قطبی از پیکر جنوب و شمال

تنگلوشای صدهزار خیال(5).    نظامی.

تنگی جمله را مجال تویی

تنگلوشای این خیال تویی.

نظامی.


آخرین ویرایش: شنبه 9 تیر 1397 10:16 ق.ظ

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر