تبلیغات
لیـــــــــــــــراوی - طوایف و بلوکات لرنشین کرانه خلیج فارس ( بلوکل پا دریه)

طوایف و بلوکات لرنشین کرانه خلیج فارس ( بلوکل پا دریه)

یکشنبه 10 مرداد 1395 10:14 ق.ظنویسنده : علیرضا خلیفه زاده

 

 

محسن خواجه گیری/

شعراى محلى سرا استان بوشهر به داد این گوییش رسیده و با سرودن اشعار لرى احیاگر زبان لرى با لهجه محلى خود گردیده اند برگزارى شب شعر محلى «سنگار افتو دیلم»، شب شعر بهارونه لیراوى، شب شعر دشتستان و .. 

 

 نشریه فرهنگی و اجتماعی لور، محسن خواجه گیری: قبل از عهد پهلوى تقسیمات کشورى به صورت شهر و شهرستان و استان نبود بلکه به صورت ایلات و بلوکات و ایالات و ممالک بود مثلا ایل بیر احمد، ایالت کهگیلو، مملکت فارس، که سر جمع همه ممالک مى شد «ممالک محروسه ایران» و گاهى نیز ممالک محروسه قاجار،  صفوى و یا هر دولتى دیگر. «ایل» به عشایر کوچرو مى گفتند و «بلوک» به عشایر ساکن در دهات و شهر در زبان لرى مناطق ساحلى خلیج فارس به دریا «دریه»  (به کسر دال سکون را  فتح یا و سکون ها) مى گویند در کرانه خلیج فارس در استان بوشهر تا جنوب شرق خوزستان به شهادت آثار باستانى و متون تاریخى از عهد دولت ایلام تا کنون مسکون بوده است.

آثار باستانى شهرهاى لیان، تاوگه، توج، گناوه (جنابه)، سنجاهان،  اسلجان، سینیز، قوستان، ماهرویان، ریشهر و رستاق آن، آسک و آثار صدها آبادى ناشناخته دیگر در سرتاسر شرق تا غرب کرانه شمالى خلیج فاس (بوشهر و خوزستان) وجود دارد.

مردم این سامان ساحلى به زبان لرى حنوبی با لهجه هاى مختلف سخن مى گویند، زبان لری در این سامان با سایر مردم لر بختیاری، لک، مینجایی و... اشتراکات بسیار زیادی دارد. در سال هاى اخیر به علت تردد بسیار و بعضا سکونت در کشورهاى عرب  حوزه خلیج فارس و همسایگى با اعراب خوزستان بعضى تاثیرات بر مردم این سامان داشته همچنین زبان رسمى ملى بر گوییش اثر فراوان تا جاى که اغلب کلمات اصیل لرى طى سى سال گذشته از این گوییش ها حذف گردید هر چند هنوز نیز معمرین همان واژگان را بکار مى برند.

الحمدالله شعراى محلى سرا استان بوشهر به داد این گوییش رسیده و با سرودن اشعار لرى احیاگر زبان لرى با لهجه محلى خود گردیده اند برگزارى شب شعر محلى «سنگار افتو دیلم»، شب شعر بهارونه لیراوى، شب شعر دشتستان و .. همه موجب حفظ این زبان کهن گردیده است. مناطق ساحلى سیستم عشیره اى دارند و هر شخص از ساحل نشینان تعلق خود به حونه، تیره، طیفه و بلوک خود را مى داند.

بلوکات لر نشین ساحلى از شرق تا غرب به این ترتیب است؛

دشتى (که خود داراى 9 بلوک مجزا از هم مى باشد)، دشتستان ( 11 بلوک بوده که فقط سه بلوک آن ساحلى است انگالى , رودحله و حیاتداوود)، لیراوى , هندیجان  و دورق

انگالى: این منطقه جزء شهرستان بوشهر است در سال 628 قمرى از راه جزیره  شیف که از دهات بلوک انگالى است صلاح الدین محمود لر با لشکر شول و الوار با کشتى جزیره هرمز و بحرین و سپس قطیف را فتح کرد و ضمیه حکومت اتابک سعد زنگى اتابک فارس نموددر سال 671 شمس الدین محمد بن على لر از خور شیف با لشکر الوار اقدام به فتح هرمز کرد وجود افرادى با پسوند لر و لشکر الوار در منطقه انگالى و ارتباط با دریا از عهد اتابکان استانگالى داراى چهار طایفه است:

الف) طایفه لر پشتونى که خوانین انگالى از این طایفه  هستند

ب) طایفه عمادینى شاخه اى از طایفه خدرى لیراوى مى باشد

ج) طایفه جمهورى که از لرستان به این بلوک مهاجرت کرده اند

د) خاندان ها و تیره هاى  مختلف لر دیگر در دهات انگالى هستند

تنگستان:  بلوکى ساحلى است که محدود به دشتى و دشتستان و دریا است در تقسیمات کشورى شهرستان تنگستان به مرکزیت اهرم مى باشد لهجه تنگستان براى گویشوران لر جنوبى کاملا قابل درک است  رشته کوهى مناطق ساحلى و داخلى تنگستان را از هم مجزا کرده است تنگستان داراى چند طایفه متعدد است که چند طایفه آن بزرگتر مانند خدرو، زندبودى، زنگنه، فولادى و طوایف خاندان هاى کوچکتر هستند مانند خاندان احمد شاه خانى، احمدى ممسنى، گتو، جمالى، شهابى و...

حکومت تنگستان از دوره زند با خاندان احمد شاه خانى بود که نام باقرخان و احمد خان تنگستانى را در جنگ ایران و انگلیس حوادث عهد ناصرالدین شاه قاجار داریم پس از خاندان احمدشاه خانى حکومت تنگستان بدست طایفه فولادى افتاد که زایر خضر خان هنگام جنگ بین الملل اول خان تنگستان بود , سپس خانى برقرار طایفه خدرو و ریس على خان خدرو تنگستانى و پسرش محمدعلى خان که تا اصلاحات ارضى خان تنگستان بود تنگستانی ها علاوه بر آنکه زبان لرى را به لهجه خاص خود سخن مى گویند , به گواه تصاویر باقى مانده از دوره قبل از تغییر لباس رضا خانى پوشش زنانه و مردانه لرى داشتند چندین طایفه تنگستانى اضافه بر موارد بالا منشاء نژادى لرى نیز دارند.

الف) طایفه خدرو : که اغلب حوادث تنگستان را رقم زده اند عموزاده طایفه خدرى لیراوى هستند.

ب) طایفه زنگنه : از ایل لک زنگنه هستند که در عهد صفویه ساکن این خطه مى باشد و مثل بقیه اهل تنگستان به شجاعت مشهورند.

ج) طایفه زنده بودى : این طایفه از الوار استان فارس هستند.

د) طایفه احمدى : این طایفه از الوار ممسنى مى باشد که ساکن چندین روستا تنگستان هستند , ریس على دلوارى از این طایفه است.

شهر بوشهر: در سال 1150 و اندى توسط شیخ ناصر آل مذکور ابومهیرى ناخدا باشى لشکر نادر شاه بنا نهاده شد، این شهر داراى چهار محله بوده که تجار از همه جاى ایران و جهان در این محلات سکونت داشته اند، دو محله این بندر به نام دو شهر لر نشین است، محله دهدشتى و محله بهبهانى  لهجه بوشهرى  فارسى آمیخته به لرى است و اغلب اصطلاحات و کلمات لرى را بکار مى برند.

بلوک دشتى : شامل شهرستان دشتى به مرکزیت خرموج و شهرستان دیر به مرکزیت  بندر دیر است.  لهجه دشتى خاص این خطه است و بیشترین قرابت را با زبان لرى جنوبی دارد و بعضى افعال بسیار نزدیک به لهجه بهبهانى و اردکانى است،  شاید بیش از نود در صد اصطلاحات لهجه دشتى با لرى جنوبی یکسان است پوشش زنانه و مردانه دشتى به گواه تصاویر باقى مانده از قبل از تغییر لباس رضاخانى لرى است حتى گاهى هم اکنون نیز زنان در مراسم عروسى لباس لرى مى پوشند بسیارى از طوایف دشتى اضافه بر اشتراکات بالا با لرها داراى نژاد لرى هستند طایفه جاگرو و جاگرانى این طایفه لر نژاد با طایفه خواجه گیرى لیراوى عموزاده هستند که حدود چهارصد سال پیش ساکن دشتى شده اند و اکنون در شهر بندر دیر، آبدان، روستاهاى تلخو، بادوله و .... سکونت دارند.

 طایفه خنسیر نیز لر نژاد است و با طایفه خدرى لیراوى و خدرو تنگستان عموزاده هستند  این طایفه ساکن کبگان،  لاور،  کلات، زیراهک،  بریکو، و .... ساکن هستند. قایدان , طایفه دیگر لر نژاد بلوک دشتى هستند، که ساکن حیدرى و احشام حسن محمد، قایدان و ....  مى باشند،  خواجه  نیز طایفه اى لر نژادند که  در دهات دومنالو و.... ساکن هستند.

فخرکو طایفه دیگر لر تبار این خطه است، على فخرایى کدخداى نوکن و مبارزه دوره پهلوى اول و دوم از این طایفه بود منشا نژادى دیگر طوایف دشتى را به فرصت دیگر مى گذاریم دشتى مهد علما , سادات و شعرا و خوانین بزرگى بوده که در تاریخ و فرهنگ جنوب و بلکه کل ممالک اسلامى نقش داشته اند.

دشتستان: این بلوک در گذشته بسیار وسیع تر از شهرستان کنونى دشستان به مرکزیت برازجان بود از رودخانه مند در دشتى تا رودخانه زهره در خوزستان را دشتستان مى گفتند و یازده بلوک و ناحیه مجزا از هم بود و خان و مالک جدا داشت، از آنجایى که در این مقاله قصد پرداختن به طوایف کرانه خلیج فارس را داریم از پرداختن بقیه مناطق لرنشین دشتستان صرف نظر کرده و به وقت دیگر موکول مى کنیم و فقط به بلوکات حیاتداود و رودحله و انگالى مى پردازیم  گوییش دشتستانى گوییشى از زبان لرى است که با کمى تفاوت در مناطق مختلف با لهجه هاى خاص همان مناطق تلفظ مى شود لباس زنانه و مردانه همه دشتستان کاملا لرى است و موسیقى , رقص و آوازها کلا لرى مى باشد، در سالهاى اخیر شعراى محلى سرا جهت احیا لهجه لرى دشتستان  جدا زحمت کشیده و اشعار زیبا سرودند خصوصا ملک الشعراى استان بوشهر مرحوم ایرج شمسى زاده.

رود حله و حیاتداوود: به جز دو طایفه عرب که زبان لرى را هم چون زبان مادرى شان تکلم مى کنند مابقى طوایف این دو بلوک لر مى باشند  خوانین حیاتداوود بر هر دو بلوک حکومت داشته اند از آنجاى که تمام طوایف حیاتداود لر زبان و لر نژاد هستند یکی از خوانین طوایف حیات داودی عبارتست از الله کرم خان حیاتداودى   در کتاب هفت فصل طایفه اش را از منشعب از طایفه حیات الغیب لرستان مى داند که در عهد سلاطین صفوى وارد این خاک شدند و بنام طایفه خود نمودند نخستین کسى از این طایفه که  در متون تاریخى از آن نام برده شده است کا حیدر حیاتداوودى و پس از او امیرعلى خان حیاتداوودى است که لطف على خان زند را یارى نمود.

لیراوى: تنها بلوک کوهگیلو که در ساحل خلیج فارس است در اردیبهشت سال 1295 شمسى از کوهگیلو مجزا و ضمیمه بنادر گردید ایل لیراوى از ایلات لر بزرگ بوده است و از عهد سلجوقى امیران لیراوى حاکم بر این ایل بودندپس از اتابکان لر امیر سهم الدین شنگل حاکم لر بزرگ گردیدتمام محدود شهرستان دیلم در بلوک لیراوى قرار دارد و همگى لرزبان و لر نژادند.

بلوک هندیجان: که شامل شهرستان هاى هندیجان، امیدیه و قسمتى از شهرستان ماهشهر است  و بسیارى از طوایف لر سکونت در این بلوک داشته اند  که در اینجا فقط بقسمت ساحلى این بلوک تا شهر بندر ماهشهر مى پردازیم طایفه شعبانى طایفه لر زبان جد خود را على خان و از خوانین شبانکاره مى دانند طایفه حیاتى دیگر طایفه لر نژاد بلوک هندیجان که با طایفه حیات داودی هم نژاد است.

دیگر طوایف لر این منطقه

بوالى، آغاجرى ها : بگدیل و گشتیل،  لیراوى، قنواتى، شیرعالى و دراویش، طوایف عرب هندیجان نیز لرى را همچون زبان مادرى تکلم مى کنند دراویش شاه حمزه دشت غزاله دیگر طایفه لر این صفحات هستند ساکنان بومى ماهشهر دو طایفه لرزبان بندرى و قنواتى هستند که لرى را با لهجه ماهشهرى تکلم مى کنند.

شهر شادگان: بومیان این شهر به لرى تکلم مى کنند هر چند عربى نیز خوب سخن مى گویند و خاندان حاج عبدالمهدى ترتیب با نام خانوادگى کاظمى و طایفه قنواتى لر زبانان بومى شادگان هستند.

 

منابع

تحقیقات میدانى و مشاهدات عینى و مصاحبه هاى حضورى در سطح مناطق یاد شده

راهنماى خلیج فارس ( تاریخ و جغرافیاى استان بوشهر) ج.ج لوریمر ترجمه مرحوم سید محمدحسین نبوى انتشارات نوید شیراز1379

شش فصل, الله کرم خان حیاتداوودى , مطبعه علوى بوشهر 1323 قمرى

شیرازنامه ابولعباس احمدابن ابى الخیر زرکوب شیرازى , به کوشش محمدجواد جدى / احسان الله شکراللهى زمستان1389 فرهگستان هنر

گوشه اى از تاریخ هندیجان و طایفه شعبانى , مرحوم حاج عبدالله دنیارى انتشارات افهام 1384

فارسنامه ناصرى جلد 1 و2 حاج میرزا حسن حسینى فسائى , تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسائى, موسسه انتشارات امیر کبیر تهران 1392

مصاحبه با داریوش تنگستانى دبیر بازنشسته و نوه ریس على خان تنگستانى و زایر خضر خان تنگستانى که خود از طایفه خدرى تنگستان است

مصاحبه با نوروز رمضانى خواهر زاده على فخرایى

نگاهى به تاریخ ماهشهر , اسحاق شکیبا , انتشارات نوید شیراز سال 1386

هفت شهر لیراوى و بندردیلم دکتر علیرضا خلیفه زاده انتشارات شروع سال 1382

 


آخرین ویرایش: یکشنبه 10 مرداد 1395 10:16 ق.ظ

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر