تبلیغات
لیـــــــــــــــراوی - آغاز مشروطه در بوشهر و بنادر

آغاز مشروطه در بوشهر و بنادر

سه شنبه 12 مرداد 1395 07:23 ق.ظنویسنده : علیرضا خلیفه زاده

 

آغاز مشروطه در بوشهر و بنادر



جنبش مردم ایران در سال های آخر سلطنت مظفرالدین شاه قاجار و مخالفت با برخی پدیده های هنجارشکن دینی در تهران، شیراز و کرمان ، موجب شد تا علما با مهاجرت به شاه عبدالعظیم  و تحصن، اعتراض خود را به عوامل حکومتی به روشی مسالمت جویانه نشان دهند و چون با این عمل امور شرعی مردم معطل می ماند و جمع کثیری از مردم نیز آنها را همراهی می کردند از این رو حکومت تحت فشار قرار داشت تا به خواستۀآنها توجه کند. شاه برای پذیرش درخواست های معترضان اعلام آمادگی کرد ، یکی از درخواست های هشتگانۀآنها « تأسیس عدالت خانه در سراسر ایران برای رسیدگی به تظلمات رعیت» بود. این وظیفه را در غیاب عدلیه ، خواسته یا ناخواسته در بوشهر انجمن ولایتی به عهده گرفت که بخش عمده ای از وقت انجمن مصروف رسیدگی به تظلمات شد. البته در اواخر دوره ی اول مشروطه و در هنگام پراكنده شدن اعضای آخرین انجمن ولایتی برای حل این مسئله «انجمن عدلیه بوشهر» راه اندازی شد. به هر حال خواسته های اولیه مردم توسط کهنه اندیشان و عوامل استبداد بر زمین ماند. از این رو سختگیری ها و سیاست ارعاب دولت باعث بروز هیجانات ملت و منجر به مهاجرت کبرای علما به قم و بست نشینی گروه های زیادی از اصنافِ معترض، در سفارت انگلیس شد. همه این تحرکات موجب شد تا سرانجام مظفرالدین شاه قاجار خواسته های مردم را بپذیرد و در روز یکشنبه سیزدهم مرداد1285 برابر با چهاردهم جمادی الثانی 1324و پنجم اوت 1906 فرمان تأسیس مجلس را صادر نماید.

« با پایان یافتن تحصن سفارت و بازگشت مهاجران از قم ، که حدود یک ماه به طول انجامید ، در تهران جشن بر پا شد. کوچه و خیابان آذین بندی و چراغانی شد. بازارها باز شدند و برای تهیۀمقدمات تشکیل مجلس شورای ملی و تدوین نظامنامۀانتخابات ، در روز شنبه 26مرداد1285ش برابر با 27 جمادی الثانی 1324ه.ق در مدرسه نظام ، مجلسی متشکل از شمار زیادی از وزرا، درباریان،علما، بازرگان و سران جنبش برپا شد.»

سرانجام نظامنامه‌ی انتخابات در 20 رجب 1324 /17 شهریور 1285/ 9 سپتامبر 1906 به امضاء مظفرالدین‌شاه رسید. دو روز بعد نیز شاه به صدر اعظم دستور داد تا «برای هر ولایت یک نسخه بفرستند که از آن قرار، ترتیب انتخابات و شرایط آن عمل شود.»

طبق این قانون انتخابات، رأی دهندگان مردِ بالای 25 سال، به شش طبقه تقسیم شدند و افرادی مانند(حکام، معاونین و مستخدمین اداره نظمیه و ضبطیه) حق رأی دادن نداشتند. شرایط افرادی که می‌توانستند یا نمی‌توانستند نامزد انتخابات شوند را مشخص می كرد. بخشی دیگر از قانون اذعان می‌داشت که « افراد(تجار) ورشکسته‌ به تقصیر» نمی‌توانند برای انتخابات نامزد شوند. البته در گزارش‌های بالیوز انگلیس در بوشهر  این صفت را دیده می شود که دائم برای میرزا علی کازرونی به کار برده‌اند ، چهره مشروطه خواهی که از مخالفان سرسخت و همیشگی آن ها و از اعضای  فعال انجمن ولایتی بوشهر بود. طبق این قانون 60 نفر نماینده برای تهران و 96 نفر برای ولایات در نظر گرفته بودند که سهم فارس و بنادر 12 نفر بود. اگر چه فقط 8 نفر از فارس به مجلس راه یافتند و از بنادر که در دورۀاول یك نفر سهمیه داشت و در دوره دوم این سهمیه به دو نفر افزایش یافت اما به دلیل کارشکنی‌های حکام و اختلافات درونی اصناف و تجار، ناپایداری هیأت نظَار انتخابات و انجمن محلی(ولایتی) در هر دو دوره نماینده ای به مجلس راه نیافت. سهم بوشهر و بنادر در دوره‌ی اول طبق شواهد و اسناد،  یك نفر نماینده بوده ولی در گزارشی به سه نفر سهمیه نیز اشاره شده است. طبق این نظامنامه قرار بود که «در شهرهای جزو  هر ایالتی هر طبقه جداگانه جمع شده یک نفر را انتخاب نموده به کرسی ایالت بفرستند و این گروه منتخب نیز، نماینده‌ای (نمایندگانی) برای مجلس شورای ملی از میان خود برگزینند.» از آنجا که حکومت بنادر و جزایر خلیج فارس از دیلم تا چابهار گسترده بود، که دو شهر عمدۀ دیگر آن، بندرلنگه و بندرعباس هر کدام خواستار تشکیل انجمن ولایتی جداگانه بودند و برخلاف اهالی لنگه که راضی نبودند جزو حوزه لارستان باشند و تمایل داشتند نماینده اشان با بوشهر مشترک باشد، اهالی بندر عباس به دنبال این بودند که نماینده ای مستقل از بوشهر در مجلس داشته باشند.

قانونِ نظامنامه انتخابات نحوه تشکیل انجمن های محلی و ایالتی  و تعداد اعضایشان را مشخص می کرد. نظامنامۀانتخابات تصریح می کرد: «در هر محلی که انتخابات به عمل می‌آید، انجمنی برای نظارت انتخابات از معاریف طبقات ششگانه‌ی انتخاب کنندگان آن محل (مرکب از شش نفر) و در تحت نظارت موقتی (حاکم) یا (نایب‌الحکومه) همان محل تشکیل خواهد شد. از این قرار دو (نوع) انجمن تشکیل می‌شود انجمن "محلی" و "ایالتی" ؛  انجمن محلی در شهرهای جزء ایالات و انجمن ایالتی در کرسی ایالتی.» در بوشهر انجمن محلی تشکیل شد ولی با اعتراض بعضی گروه‌های رقیبِ در شهر ، در برخی از برهه ها ؛ شش تن از تجار و شش تن از روحانیون عضو انجمن بودند که عملاً انجمن محلی بوشهر تبدیل به انجمن ایالتی (!) شده بود. انجمن های محلی موظف بودند اسامی انتخاب کنندگان و انتخاب شدگان هر ولایت را به مجلس شورای ملی بفرستند. اگر چه نمایندگان ملزم به حضور در تهران و مجلس شورای ملی بودند ولی مجلس با حضور نمایندگان تهران (60 نفر) رسمیت می‌ یافت. خرج سفر و مقرری سالیانه‌ی نمایندگان نیز یکی از مشکلات عمده‌ی نمایندگان برگزیده بود که به تشخیص و تصویب مجلس واگذار شده بود. از این رو انجمن ولایتی بوشهر برای حل این موضوع نیز دچار مشکلاتی بود. چهار روز بعد از اعلان نظامنامه انتخابات، در تهران رأی‌گیری آغاز شد. در بوشهر نیز این نظامنامه خیلی زود امید به پایان استبداد و آغاز مشروطه ، قانون و مجلس را زنده کرد. روز سه‌شنبه 28 رجب 1324 / 25 شهریور 1285 / 17 سپتامبر 1906 این تلگراف از بوشهر به تهران ارسال شد:

«حضرت ملاذ الانام حجت‌الاسلام آقای حاجی میرزاسیدمحمد طباطبایی و سایر علمای اعلام دام ظلهم‌العالی

 به توسط صدارت عظمی، تلگراف دستخط مبارک اعلیحضرت دام مُلکه رسید. در خصوص فرمان تشکیل مجلس شورای ملی در تهران و قانون، موافق خواهش حضرتعالی و سایر آقایان، استعلام فرموده اظهار تشکر شد.» (سلیمان صدرالاسلام)

این تلگراف آغاز مشروطه را در بوشهر رقم زد و بوشهر جزو نخستین شهر هایی بود که به استقبال مشروطه ، آزادی خواهی و قانون مداری و ایجاد انجمن های مشروطه خواه مردمی رفت. 


آخرین ویرایش: سه شنبه 12 مرداد 1395 07:35 ق.ظ

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر